Stand van
zaken website nazatendevries.nl Lees het bericht op de BLOG pagina. Klik hier. UPDATE BLOG: 4 juli 2026.
Hgv. 28 augustus 2026
Het Goudkantoor in Groningen
Het Goudkantoor aan het einde van de Waagstraat is gebouwd in 1635 en heet dan het Collectehuis. Het is een belastingkantoor voor Stad en Ommelanden. Op de plek van het Goudkantoor staat begin 17e eeuw een pastorie. Deze 'predicant behuysinghe' wordt door de stad gekocht voor 6500 gulden om er een belastingkantoor te vestigen in afwachting van nieuwbouw. In 1635 wordt vervolgens het Goudkantoor gebouwd voor de som van 9000 gulden. Het pand wordt door Cornelis Peters toegeschreven aan stadsbouwmeester Johan Isbrants, die in 1629 Garwer Peters opvolgt en ook verantwoordelijk is voor de Hoofdwacht (Corps de Garde). De opdrachtgever is de provinciale commies voor gebouwen en waterstaatswerken Ecko Mensenborch.
Stijntje Jans (Berghuis), gedoopt Uithuizen 6 april 1755, overleden Uithuizen 31 januari 1838. Zij huwt te Uithuizen op 30 november 1777 met Jan Jans, (de Vries) gedoopt Grijpskerk 14 februari 1754, overleden Uithuizen 5 juni 1812. Hij neemt in 1811 de familienaam De Vries aan en is landbouwer op de boerderij “Tettema”..... Zo begint het verhaal van Tettema.
Het exterieur van de kerk wordt gekenmerkt door bakstenen muren en gotische architectuurelementen, zoals de spitsboogramen en steunberen. De verschillende bouwfasen en stijlen getuigen van de rijke geschiedenis en het belang van de kerk in de regio. De bouw van de Petrus en Pauluskerk in Loppersum is waarschijnlijk rond het jaar 1220 begonnen. Door de jaren heen is de kerk steeds verder uitgebouwd. Aan het einde van de 15e eeuw begint de bouw van een indrukwekkend koor in gotische stijl. Door de spitsboogramen van het koor valt het licht prachtig naar binnen en accentueert het de kleuren van de schilderingen en pilaren. Geen wonder dat je bij binnenkomst van de kerk direct naar het koor kijkt. Pas in 1529 is de bouw van de kerk voltooid. Het meest opvallend is daarnaast het monumentale orgel dat volgens een tekst op het orgel gebouwd is in 1562. De bouwmeester is niet met zekerheid te achterhalen.
De geschiedenis van Blijham van ca 1850 tot ca 1950
Het gedeelte van de voormalige gemeente Wedde dat ten noorden ligt van de Louwdijk, draagt de naam Blijham. De naam Blankham en Bli(e)ham komt ook voor op sommige oude kaarten en in akten. Onderverdeeld spreekt men van Oosteind, Westeind Molenhorn, Lutjeloo, Morige en Zandstroom terwijl verdere benamingen als: de Heemen, Kerkhorn, Kenters- en Tjabbesstreek, de aanduidingen zijn geweest van kleinere gemeenschappen. Blijham telt ongeveer tweederde van het aantal inwoners van de voormalige gemeente Wedde en is dus het hoofddorp geweest. Van de eerder ruim 4000 inwoners wonen er ongeveer 2600 ten noorden van de Louwdijk (ca. 1950).
Zonder strijd valt de voormalige gemeente Warffum op 10 mei 1940 in Duitse handen. Op Rottumeroog is dan een dertigtal Nederlandse manschappen van de infanterie en de marine kustwacht gelegerd. Zij geven zich na onderhandelingen over aan een aantal goedbewapende Duitse militairen, die met enige boten vanaf Borkum de Eems zijn overgestoken. Bij gevechten op andere plaatsen in het land zijn geen uit Warffum afkomstige militairen gesneuveld of gewond.
De Duitsers laten een houten uitkijktoren bouwen op de middendijk bij het klief om van daaruit het luchtruim te verkennen. Ze nemen hun intrek in het huis Torenweg 21, later verhuizen ze naar de villa Oosterstraat 67.
Heeft het weer bij het bezoek van H.M. de koningin en de prins aan Groningen parten gespeeld, Delfzijl treft het gelukkiger. 't Is waar, de lucht is nog steeds loodzwaar bij het aanbreken van de dag. Zware regenwolken vliegen dreigend door de lucht, opgezweept door de zuidwestenwind, maar langzamerhand klaart het weer op. De wind schiet uit en tegen een uur of elf, wanneer wij met de lokale trein in Delfzijl aankomen en de havenwerken bezichtigen, verzekert ons een ervaren zeeman dat er nu en dan eens een buitje kan vallen maar van een ’slichten’ regen zoals gisteren zal geen sprake zijn. En de man blijkt gelijk te hebben. Tegen de tijd dat de koningin en de prins blij door de Delfzijlsters worden ingeluid, schijnt er een vrolijk oranjezonnetje.....
Oude Statenzijl is een voormalig gehucht in de gemeente Oldambt, in een uithoek van de Kroonpolder ten zuiden van Bad Nieuweschans. Tot 1874 heeft hier de afwateringssluis, een zijl, gelegen. Na de aanleg van de Reiderwolderpolder is die functie overgenomen door een nieuwe sluis bij Nieuwe Statenzijl. Bij de sluis te Oude Statenzijl heeft ook een zijlhuis annex herberg van de zijlwaarder gestaan.
Na de aanleg van Nieuweschans in 1628 wordt vlak bij de vesting een sluis gebouwd waarmee men zo nodig het omliggende land onder water kan zetten. Deze sluis te Oudezijl verliest al snel zijn betekenis door stormvloeden en nieuwe landaanwinning.
Het 'Huis tot Aduard' is een borg geweest, maar wordt meestal het 'Huis tot Aduard' genoemd. De borg is in 1597 gebouwd en in 1815 gesloopt. Heeft dus maar liefst 218 jaar bestaan. Het Huis tot Aduard komt niet voort uit een steenhuis of edele heerd zoals de meeste Ommelander borgen. Als gevolg van de Reductie van Groningen komen de kloostergoederen en de rechten van het voormalige klooster van Aduard na 1594 in het bezit van de provincie Groningen. Deze stelt een redger aan en laat voor hem in 1597 een huis bouwen.
Solwerd, de kerk, de kapel, het wonder en de verering
Omstreeks 1502 wordt er een kapel gesticht. Aanleiding voor deze
stichting is de diefstal in dat jaar van een zilveren ciborie met (volgens een
17e-eeuwse bron drie) gewijde hosties uit de Groninger Willibroduskerk, die
later ongeschonden worden teruggevonden in een sloot niet ver van de kerk van
Solwerd. Het wonder geschiedt! Deze datering komt voor in een Oost-Friese kroniek, vermoedelijk
afkomstig van het klooster Sielmönken (D).
Al meer dan driehonderd jaar staat de kerk van Solwerd nu
al op haar wierde in het groen. De klokkenstoel en begraafplaats zijn haar al
die tijd trouw gebleven. Tijdens het beleg van Delfzijl in 1814 raakt de kerk
zwaar beschadigd, maar het neoklassieke kerkje met forse steunberen op de
hoeken staat nog steeds fier overeind in het Groninger landschap, en vormt zo
een sfeervol stukje Groninger geschiedenis.
De parochie die deze heeft laten kerk bouwen bestaat al in 1291, zo blijkt uit een opgetekend conflict tussen Slochteren en naburige kerspelen met de dekens van Loppersum. Wat nu een rechthoekige zaalkerk is, is oorspronkelijk het transept van een kruiskerk geweest uit de tijd rond 1300. Hier en daar is nog te zien dat de muren op grote zwerfkeien zijn gefundeerd. De benedenzône is verlevendigd met een reeks spitsbogen en de nissen in de vensterzone zijn versierd met kraalprofielen. Al voor 1783 moeten schip en koor zijn afgebroken en de muren verlaagd. In dat jaar wordt als sluitstuk een nieuw portaal met trapopgang in de noordwand aangebracht. Een gedenksteen boven de ingang vermeldt dat dit is gebeurd in opdracht van ‘de hoog edele geboren gestrenge heer en mr. Henrick de Sandra Veldtman, heer van Slochteren, Colham, Foxham en half Schildwolda enz. enz.’. Zijn herenbank krijgt een plaats in een uitbouw tegenover de preekstoel.
IHet wierdedorp Wirdum in het Groningerland met ca 365 inwoners op 1 januari 2023[1], ligt ten westen van Appingedam en is via de Wirdumermaar verbonden met het Damsterdiep. Wirdum bestaat uit een wierde met in de dorpskom nog twee andere terpen waarop de boerderijen Froma en Op Ter Borg. De laatste heeft oorspronkelijk aan het klooster Bloemhof te Wittewierum behoord en is prachtig gerestaureerd in oude stijl; een restant van Froma is afgebroken. De boerderij Op Ter Borg wordt voor het eerst genoemd in het Wierumer Zijlboek in 1470. Een gevelsteen spreekt over het 'maecken' (herbouwen of restaureren) van de boerderij in 1701. In 1860 wordt de boerderij herbouwd en na een brand in 1932 moet de boerderij opnieuw grotendeels herbouwd worden. In de jaren 1990 is de boerderij prachtig gerestaureerd in oude stijl
Elsa Wisbrune met kleindochters Els en Karla vermoord in Auschwitz
Ron van Hasselt komt in 2025 bij de Groninger Archieven langs met een oud roestig blik met zuur ruikende films van zijn oom Jakob van Hasselt. Hierop staan beelden van de nog jonge Els en Karla die in Auschwitz zijn vermoord. Hun ouders overleven de oorlog maar hebben de films nooit terug kunnen of willen kijken. Meer dan 80 jaar na dato bekijkt René Duursma van de Groninger Archieven voor het eerst de beelden waarop het leven van een gelukkig Joods gezin in Amsterdam te zien is, evenals beelden uit Haulerwijk en Groningen én bewegend beeld van Simon van Hasselt.
De oorspronkelijke borg, die bekend staat als Piloersemaborg, maar ook als Hamsterborg, heeft zich bevonden ofwel op dezelfde locatie of op een wierde op ongeveer 100 meter ten zuiden van de huidige borg. De betekenis en herkomst van deze vreemde naam, die door zijn uitgang aan een persoonsnaam doet denken, is onbekend. Wel treffen we in 1448 een Lubbe Pylosum zonder een precieze woonplaats aan en in 1453/1455 een Datho Pijloetsem waarvan vaststaat dat hij nabij Den Ham heeft gewoond, maar dat brengt ons voor de verklaring van de naam niet veel verder.
Volgens Abel Eppens (1534-ca1590) zou Ballo Froma zich in 1534 of 1535 te Wirdum in Fivelingo hebben gevestigd en daar een woning hebben getimmerd. Een fragment van hardsteen, afkomstig van de borg, draagt het jaartal 1548. Dat zou dan het stichtingsjaar kunnen zijn. Uit de klauwboeken is af te leiden, dat de woning gebouwd is op Eb(b)ekemaheerd of Ewkema, een van de zeven edele heerden in de westerklauw van Wirdum. Ballo Froma heeft namelijk in 1536 voor deze heerd het redgerrecht van Loppersum en Wirdum bediend en wanneer deze heerd na 84 jaar, dus in 1620, weer aan de beurt is, valt het recht op de borg
Een sage uit het Groningerland: een mondeling overgeleverde volksvertelling die gepresenteerd wordt als een waar gebeurd verhaal. De sage uit het Reiderland over hebzucht. Jan Sloek is een luiwammes die liever niet werkt. Op een dag vindt hij tijdens een wandeling langs het wad een gouden munt. Hij besluit de volgende dag op verder onderzoek te gaan en ontdekt meer munten. Als hij voor de derde keer teruggaat om nog meer munten te halen, ontdekt hij de verdronken stad Torum. Hij wordt overvallen door de vloed..... Torum heeft bij het tegenwoordige Duitse dorp Pogum gelegen in de Dollard, iets ten oosten van Ditzum. Recht tegenover de stad Emden en het water ligt Torum verzonken. Het volgens de geschiedenis heeft Torum zelfs 8 goudsmeden gehad, een eigen munt en een wekelijkse markt. Het is de grootste handelsstad van Reiderland geweest tot ongeveer 1500.
Wat afgezonderd op het kerkhof aan de oostzijde van de Donatuskerk van Leermens (volgens zeggen de oudste kerk van de provincie Groningen) staat de steen van Anje O. Groot. Zij is gestorven in 1889 als ze de leeftijd van 72 jaar heeft bereikt. De heer Pfarrer (prachtige achternaam en van geboorte Zwitsers), de koster van de kerk, vertelt Jur dat ze misschien blij waren dat ze dood was..…want wie zet nou zo’n tekst op de steen?!? Ik zocht de geschiedenis van deze vrouw en haar gezin uit en zo kom ik er achter dat haar initialen én die van haar man niet juist zijn. Heeft de steenhouwer deze fouten gemaakt of zijn de gegevens verkeerd doorgegeven? De tekst op de achterkant zet ons echter wel vooral het denken....
Voordat er tweedehandswinkels of kledingcontainers zijn, is er de voddenboer, voddenman of lorrenman geweest. Deze kleine ondernemers komen langs de deur om oud textiel (‘vodden’) op te kopen en een tweede leven te geven. Een voddenman of voddenboer, in sommige delen van Nederland ook wel lorrenboer genoemd (in België kloddengaarder), is iemand geweest die oude kleren opkoopt en weer doorverkoopt voor de fabricage van papier of poetskatoen. Tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw is hij door de straat gekomen met paard en wagen, bakfiets of handkar. Men kan aan hem oude kleding en beddengoed als vodden aanbieden. De jutezak met vodden wordt gewogen met behulp van een weeghaak ook wel unster genoemd.
Mathenesse, de naam komt ook voor als Mattenesse, Matenesse, Mattenes en Matenes. Het is een borg geweest bij het Groningse dorp Mensingeweer. De borgstee is niet duidelijk meer te herkennen, enkel de oprijlaan resteert. In 1872 is het landhuis gesloopt en de grachten gedempt. Een boerderij wordt dichter bij de weg gebouwd. Ook het schathuis is gesloopt.
De borg Mathenesse te Mensingeweer door Jacobus Stellingwerff (1667-1727. Gesloopt in 1872.
Hgv. 9 april 2026
De kerk van Niezijl
De huidige kerk van Niezijl is niet de eerste kerk van het dorp geweest. Al in 1612 is er sprake van een doopsgezinde ‘vermaning’, die mag niet opvallen in het straatbeeld. Het ‘Register van de ledematen’ maakt in de late 17e eeuw nu en dan melding van doopsgezinden die overgaan naar de publieke Gereformeerde Kerk. In 1685 wordt Aaltjen Coerts "van ’t Mennistendom afgaande op belidenis gedoopt en an ’t H. Avontmael angenomen’, en in 1687 volgt Onne Hindriks, ‘’t Mennistendom verwerpende"
De tekst van dit artikel is afkomstig uit: “Onze Volkstaal”, door Johs. Onnekes, uit 1885. De tekst is aangepast aan de huidige spelling en voorzien van afbeeldingen die niet in het origineel voorkomen.
Ulrum, in het Gronings ‘Ollerom’, ligt in de gemeente Het Hogeland en ligt aan de weg van Winsum naar Lauwersoog. Het dorp telt in 2023 volgens de gegevens van het CBS 1.330 inwoners. Tussen 2002 en 2005 ligt dit aantal circa 450 hoger door de tijdelijke aanwezigheid van een asielzoekerscentrum. Zo heeft het dorp op 1 januari 2002 1.920 inwoners gehad. Het dorp ligt op twee wierden. Op de ene staat de romano-gotische kerk van Ulrum. De kerk stamt uit eind twaalfde eeuw en is nadien enige malen vergroot. Bij de andere wierde heeft de Asingaborg gestaan. Op het oorspronkelijke borgterrein is in 1988 een park geopend. In 1901 is de Gereformeerde kerk gebouwd.
Vandaag twee artikels. De eerste gaat over de nog bestaande Alberdaheerd bij 't Zand. Zie afbeelding in de andere kolom. Daarin wordt ook aandacht besteed aan het 'feit' of het nu gaat om een heerd (boerderij) of een borg. Vermoedelijk zijn 'Riperti et albertidarum' (1217) en 'Albertatiuchga' (1317) de eersten geweest met 'Alberda' in de naam. De stamreeks begint echter met 'Bunno Alberda', die in 1443 als hoofdeling op de Alberdaheerd bij 't Zandt wordt genoemd. Opmerkelijk: het geslacht Alberda bestaat nog steeds.
Klik op de link om rechtstreeks naar het artikel te gaan
Dit keer twee artikels. Helaas zijn er geen afbeeldingen
beschikbaar.
Op 23 februari ging er een artikel online over de borg Engersum bij Uithuizen waarin
een Bonno (of Butto) Awlsum wordt genoemd. Van Bonno zou zich een grafsteen
moeten bevinden de kerk van Uithuizen. Althans zo wordt dat door mr. Feith gemeld
in de ‘Groninger Volksalmanak’ van 1890. Echter Pathuis en Alma vermelden dat deze steen is verdwenen. Een grafschrift is nog wel bekend. Dus borduren
we nu voort op de grafsteen van deze Bonno als bewoner op de ook verdwenen borg
Engersum bij Uithuizen en een nieuw artikel.
Met een tweede artikel over de ook verdwenen borg Almersma
bij Uithuizen sluiten we de artikels over borgen bij Uithuizen af.
De links naar de twee nieuwe artikels vind je in de andere kolom onder
het NZDV mannetje.
In 1494 schenken Renger Abelszoon en zijn vrouw Syabbe te Usquert aan jonker Roelof van Ewsum de “heerlijkheden en rechten” liggende op de weiden, de hofstede, bij het kerkhof te Uithuizen. Naar de ligging te oordelen zou dit het latere (borg) Ringeweer kunnen zijn. Evenwel komt deze naam niet voor onder die van de edele heerden te Uithuizen. Pas in 1675 wordt Ringeweer met name genoemd. Dan is Mello Alberda (1642-1699) eigenaar. Deze en zijn vrouw Susanna Elisabeth Tamminga (1646-1680) hebben in 1667 van Lamme Broersema, weduwe van Johan de Mepsche, te Uithuizen een behuizing gekocht aan de hoofdstraat „mit hovenge, planckettinge, putte mit annexen" alsmede een vrouwenbank in de kerk, graven op het kerkhof en alle heerlijkheden en gerechtigheden die daar op mogen vallen, voor 2065 gulden.
Van borg Ringeweer bestaat geen afbeelding maar alleen bovenstaande tekening uit 1765
Hgv. 23 februari 2026
Borg Engersum bij Uithuizen
Het borgterrein van Engersum is nog gemakkelijk te herkennen (1973), ofschoon het thans geheel bebouwd is. De boerderij was waarschijnlijk het schathuis. Waar vroeger het voorgebouw van de boerderij stond zijn onlangs (circa 1970) fundamenten blootgelegd bij het tweede en vierde perceel, thans burgemeesterswoning, ten oosten van de kerk. De plaats van Ringeweer is af te leiden uit de hier het hierboven geplaatste kaartje uit het huisarchief Menkema.
Onder de edele heerden van Uithuizen komt borg Engersum evenmin als borg Almersma voor, maar evenals op Almersma ligt op Engersma, zoals het huis ook wel genoemd wordt, een overrecht. Als persoonsnaam komt Engersma slechts eenmaal voor: in 1465 is Hebele Engersma getuige in een rechtszaak.
Afbeelding: Hendrik van Sijsen (1705-1801. Hij is burgermeester van Groningen geweest).
Hgv. 16 februari 2026
De Menkemaborg bij Uithuizen
Menkema is een van de twintig (!) edele heerden in de rechtstoel Uithuizen-Uithuizermeeden geweest. Vroeg zal het ook reeds een borg geweest zijn, maar eerst mogelijk een steenhuis(?), immers volgens een gevelsteen van 1614 zou het huis in 1400 zijn verwoest. Deze mededeling kan heel goed juist zijn, aangezien omstreeks 1400 meer borgen zijn vernield. Van een familie waarnaar de heerd genoemd zal zijn, zijn slechts weinig namen bekend. In 1376 komt een Eppo Menkema voor als redger te Uithuizen, in 1465 wordt Rypke Mennekumma vermeld, waarschijnlijk ook te Uithuizen, en in 1489 Eylart Menckema. In laatstgenoemd jaar is het redgerrecht van Menkema evenwel in handen van Bywe to Stedum (zie Nittersum). Of ze allemaal op de Menkemaborg hebben gewoond en wie het steenhuis heeft gebouwd, weten we weer niet.
Klokkengieterij Van Bergen in Midwolda en Heiligerlee
Het geslacht Van Bergen heeft een klokkengieterij en een brandspuitenbedrijf in Midwolda en Heiligerlee gehad. Deze zijn inmiddels al vele jaren gesloten. We kunnen echter nog steeds in het Klokkengieterijmuseum in Heiligerlee zien op welke wijze destijds de klokken zijn gegoten. Er hangen nog steeds klokken van Van Bergen in oude Groninger kerken van ná 1945. De meeste van vóór 1945 zijn door de bezetter uit kerken en torens gehaald om deze om te smelten tot oorlogstuig. Lees de geschiedenis van beide klokkengieterijen op deze website en ervaar de verwikkelingen die de gebroeders Van Bergen in beide dorpen hebben ondergaan.
Ouderen onder ons hebben nog les gekregen met behulp van grote wandplaten bij o.a. de "Vaderlandsche Geschiedenis". Andere schoolplaten series met de titels ‘In ons land’ en ‘Buiten ons land’ zijn gemaakt door M.A. Koekoek (1873-1944) voor het onderwijs in de ‘Kennis der natuur’. In een fotoalbum op deze website ‘Fotoalbums van Groningerland’ vind je onder ‘Onderwijs’ het album ‘Aap, noot, mies, en schoolplaten in de school van vroeger’, met 238 afbeeldingen van oude schoolplaten over aardrijkskunde, biologie, geschiedenis, het menselijk lichaam, leesonderwijs, Sinterklaas, ‘Sterrenkunde’ en schrijfonderwijs. Helaas beschik ik niet over foto’s van alle schoolplaten. Het is opmerkelijk dat dit deel van de website, al gemaakt in 2008, nog niet is ontdekt door duizenden bezoekers van www.nazatendevries.nl. Helaas zijn de meeste schoolplaten tegenwoordig uit de basisscholen verdwenen.
Schoolplaat 'De Hunebedbouwers van Johan Herman Issings (1884-1977) uit 1959
Hgv. 8 januari 2026
Jan Westers op Groot Zeewijk
Zoon Jan Westers koopt en verbouwt de boerderij “Groot Zeewijk” met 200 ha land in de Noordpolder onder Warffum. Hoe het mogelijk is geweest dat het monumentale voorhuis van “Groot Zeewijk” van Reinders mag worden afgebroken en herbouwd voor een nieuw modern voorhuis is voor schrijver dezes tot nu toe zeer merkwaardig gebleken. Mijn vader Eggo Hillinga, werkzaam bij Piet Westers heeft nog hulpwerkzaamheden op “Groot Zeewijk” verricht. Opmerkelijk detail is dat de zwager van mijn vrouw in het nieuwe voorhuis meegeholpen heeft bij de aanleg van de elektra. Als alles klaar is neemt Piet Westers de gezinnen van zijn medewerkers mee naar Groot Zeewijk voor een bezichtiging en een luxe maaltijd. Mijn vrouw en ik zijn daar ook bij aanwezig geweest.
De vernieuwde Groot Zeewijk van Jan Westers, circa 1973
Hgv. 2 januari 2026
Geert Reinders op Groot Zeewijk
Geert Reinders is landbouwer en vanaf 1815 eigenaar van de boerderij “Groot Zeewijk” , ten noorden van Warffum in de Noordpolder. Hij koopt de boerderij met het land voor f46.875,- Deze boerderij heeft uiteindelijk 200 bunder en 40 man personeel en 20 paarden. Het geheel omvat bij de koop al 172 ha land, kwelderlanden, een woonhuis, schuren (nieuw gebouwd in 1812) en arbeidersbehuizing. Onder het bewind van Geert Reinders vinden er verbouwingen en nieuwbouw plaats, er worden woningen op de landerijen gebouwd voor arbeidersgezinnen (12 in totaal) en verschillende landerijen, vaak met boerderijen, worden bijgekocht. Hij behoort dan tot de top drie van de provincie Groningen wat betreft de hoogstaangeslagenen in de directe belastingen, waarbij o.a. de grondbelasting hoort.
Grietmannen hebben ooit een overheidsfunctie bekleed. Ze hebben grote macht gehad. Voorheen zijn ze ook met de meervoudsvorm ‘grietsluiden’ aangeduid. Vanzelfsprekend zijn er ook verschillende Friese benamingen. De naam grietman komt van greta, groeten, in de zin van aanspreken of eisen. Al in de Middeleeuwen, met zekerheid sinds de veertiende eeuw komt deze functie voor. Het is de man die in rechten aanspreekt, de publieke vervolger en aanklager. Tevens is het de persoon geweest die, de bijzitters gehoord hebbend, recht heeft te doen en vonnis te wijzen. Het is de hoogste rechterlijke en burgerlijk administratieve magistraat in een van de ‘delen’ (de latere grietenijen) van Friesland tussen Lauwers en Vlie. Trouwens ook in West-Groningen, in het Westerkwartier, komt de grietman in vroegere tijden ook voor, nl. in het onderwartier Oostlangewoldsteradeel (Oosterdeel - Langewold)
Bierum heeft een drietal edele heerden gehad. Het zijn de Eelsumaheerd, de Heremaheerd en de Luingaheerd. In feite is een edele heerd een boerderij geweest met minimaal 30 grazen land. Het is een boerderij in Groningen geweest met landerijen, waarvan de eigenaar de plicht en het recht heeft gehad om op te treden als redger, een soort rechter of bestuurder. Het is een aanduiding voor een aanzienlijke boerderij met dus een bestuurlijke rol en oorspronkelijk verbonden met de adellijke of burgerlijke stand (vaak een borg). De term "heerd" verwijst oorspronkelijk naar de haard of stookplaats, maar later naar de gehele boerderij met bijbehorende grond. Dit artikel gaat over de Heremaheerd.
'Het Hoge Huis' te Bierum restant van de/een Heremaheerd in 1969. Het betreft een Rijksmonument (nr. 9467)
Hgv. 29 oktober 2025
De Enne Jans Heerd te Maarhuizen "Op Maarhuizen", van agrarische wierde naar culturele hotspot
Op een halfuurtje rijden van de stad Groningen, midden op het Hogeland, ligt de wierde van Maarhuizen. Deze typerende woonheuvel is al sinds het begin van de jaartelling bewoond. Lang geleden hebben de bewoners wierden gecreëerd in het natte kweldergebied, waar ze bij overstroming hun toevlucht hebben kunnen nemen. Op de wierde van Maarhuizen ligt de Enne Jans Heerd, een markante boerderij waarvan de oudste delen uit 1600 stammen. Na een eeuwenlange agrarische geschiedenis gaat de boerderij een nieuw hoofdstuk tegemoet als duurzaam ontworpen culturele ontmoetingsplek. In dit artikel vertelt de Rijksdienst voor Cultureel erfgoed hoe dan in z'n werk is gegaan Dit verhaal is een vervolg op het artikel van 17 oktober: "De wierde, de kerk en het kerkhof van Maarhuizen".
Maarhuizen is tegenwoordig niet meer dan een gehucht tussen Winsum en Mensingeweer, maar is een van de mooiste plekjes in het noorden van het Groningerland. Het heeft een uitgestrekte wierde; er staan een paar boerderijen met grachten en mooie oude bomen; er ligt een oud kerkhofje en er is een bruggetje. Oorspronkelijk is te Maarhuizen, dat eerder Marrahusen heeft geheten, op de oude wierde een kapel, gesticht en bevoordeeld door de inwoners, die het patronaatsrecht in bezit hebben gehad. De kapel ressorteert dan onder de kerk van Baflo. Maarhuizen wordt reeds in ongeveer het jaar 1000 genoemd in een lijst van inkomsten van de abdij van Werden. Maarhuizen wordt dan 'de maiori Husun' genoemd. Latere benamingen voor de plaats zijn 'Marahusum', 'Marrahusen' en 'Marhusen'.
